Li Gotinn Muzika ivan Perwer

Vedat Yldrm
06 Eyll 2006
 

ivan Perwer li muzka kurd de her hunermendek xebatkar navdar e, muzka kevneop aliy qayde temay ve hildaye kiriye navbera berhemn xwe ji bo rojanebna v kevneopiy j berhem derxistine. Li v al ve awayek neo-qlask' afirandiye; ji bo v j besteyn w yn mnan Xanima min, L Dotmam aliy gel ve berhemn geler t zann.

Kevneopya dengbja ya bye chderka anda kurda ya devk, ivan Perwer nava jyana malbata xwe de nas kir. Gund Sor li Swerek kalik w y bilrvan dengbj meclsn dwan de Siyabend Xec , Evdal Zeynik , Eyana b , Evd , Ereb , Bmal , Delal Qerejdaxi , Lawk Metn , xa Delal mnan van destan lawjeyan dibje, ivan j li ber van mezin dibe:' ... Dengxwe me pir bn, malbata me j hem dengxwe bn, derdor me j wisa bn. Me ji dengxweiy hunermendan hez dikir; komikn muzk bilrvanan, ivanan derwe her we muzkar dihatin cem me din. Oda me ya rnitin ya li gund gelek fireh b, bav min ji ivanan hez dikir, bi wan re rdinit, dr dirj distiran, rok xemok digotin. Hunermendan, rok destann kurdan yn kevn bi seatan distiran. Ez zarok bm, min guhdar dikir, hetan nz dest sib di nav wan de rdinitim. Dema ku min guhdar sitranek dikir, min ew hem di yek car de hildida, ew di ser min de rudint...'

Li saln xwe ya zanngeh de Enqer tevgern poltk j dinasne. Li saln 70'an de ligel Malbendn andy Rojhilata oreger (Devrimci Dou Kltr Ocaklar) ve civata kurda de j poltkay de gebn destpkiriye bea xwend-nivskar j li gor ramana sosyalst ve li ser pirsgirka nasnamy de, dest gengeiy kirine. Bi taybet serokatiya Ho Mn de tevgera Vetnam ya dij Frens Emrk destpkiriye ser helbestn Cegerxwn j rayedar bye; li ev helbestana berhemn ivan de j ch digirin. Demn ku Enqer t Swerek ivan bi hevaln xwe dicive , li van hawira de berhemn xwe ye poltk tomar tyba xwe dike van bandan hevaln xwe belav dike.

Li xza jyan de ev rasthatina gund-bajar, d li ser berhemn w de ji tesr bike. ivan ku hstn xwe ya poltk rojane bi awayek hostay dikare txe nava temayn devki yn kevneop, d dixwaze msyoneke hunermend li bike.Li v msyona xwe bi rast bernavka xwe de nan dide. Hunermend ku nav wi ya rastiy de smal Aygun e, ima ku navberka ivan' dixebitne, riste ya Ez dilge canim 'de waha tne ziman :

Ez dilge can im
Ji doz re ivan im
Saza'm ne kevnar e
Ez hine y bzar im
Dengbj im tembrvan im
Leker im orevan im...

Xebatn ivan yn wexta yekemn de hundir gotin de briya kurdan ya azadiy' derbas dibe. Li v al de mzkn xebatn n an aliy ivan ve hatiye kirin an j xwediy wan muzkdarn kevneop yn mna M.Arif Cizrew'ne. Li chderka wajeya van nivsa dorhla malbat de gotinn epk yn hi w de mane tomarn ku Radyo ya Bexday de amade bne, mnan Kawis Axa, Meryem Xan, sa Berwari, M. Arif Cizraw hildide. Hunermend li Kurdstana Bar Tahsn Taha li v away de muzka kurd de mnakn n dide (Rabe Cotyar...hwd). Tema qaydn muzk kevneopne lbel gotin dorhla poltk re t andin:

Rabe Cotyar ( Tahsn Taha)
...
Hn bikin gel cotyara
Tov bavn van beyara
Erd weye y kes nne
Nede ne bi zalim cara...

L Dotmam ' de xort oreger dotmama xwe ya evndar re namek dine gazinc xwe rewa kurdan tne. Evna xwe ya doz li ser evna dotmama xwe digire:
...
Dotmam tu pir rin li ba ivan
L nitiman nadim bi hezar yaran...

Li mnan gelek muzkvann kurd, welat xwe dibene sembola daykeke zayedar bi bereket. Hunermend, ber v de j n jinan ya ku civaka kurdan de dikinin tne ziman.

Li ber v de ivan Perwer helbestvann mnan Cigerxwn yn serkn helbestn kurdan ya poltk tesrdar bye, him helbestn wan helbestvanan him j nzk v ewaz gotinn xwe muzka xwe de bi kar aniye. Gotinn ku bin tesra Cigerxwn de nivsiye de, w dewr de hessa tekona hebn-tunebna kurdan ch digire. Ya ku helbestn Cigerxwn de gelek t xebitandin vegotina w ya ez' e ( Jn Hebn, Ez Mrovim, Gula Rojhilatim... hwd.) li van gotinan de ( Ez Dilge Canim, Heval Bargiranim... hwd.) hebna kurdan dixwaze bang hem chan bike.

Li ncar xebata hunermend ku gotinn Cigerxwn bi kar aniye, awaza w ya Ferat e. L bel ser nivs henek mudaxale l aniye. imk gor w yn hatinen jiyandin, ten ayesekirin tr nake div ku hinek tit b kirin. Bi v away Xabur ' a rzeyn Hozan de dinale, p gotinn ivan yn sitemkar ve gaz serhildan kiri b:
...
Ferat li nava welat dihere
Li ser te j danne mayin bombe
Tu awa tehamul dike
Ferat tu Kurd, l Kurd behi ...

Gotinn w yn ewil de, li w dewr de her zde xwediyn kesatiyeke sosyalzan e, bilvkirinn poltk yn tevgern kurdan ch digirin. Kesatiyn bingeha ev tekona ku maf gelan ya tayinkirina arensa xwe de avaby alk ve ne kif e. Eyn mna ku Gel orevan ' de gotina gel orevan' dema ku rewa kurda ya civaknas dida ber av, dr rastiy b. L bel van xebatan de bersva pirsa tekoneke awa, zimanek wjey nede j kurdan de bo azadiy j pirsna rewa xwe de hestyark dikir. Muxatabn ku bi hev re hesab bibnin mrn feodal yn kedxwar, sermayedar bn h temayn ku cudadtina etnk ya ser kurdan dar dibe re nedihat rast hatin (roka Ap MistoBilbilo, 1983):
...
Lo Misto lo Mistiko
Rebeno dest sistiko
Doza heq xwe nake
Ber xek xwe melis diko...
...
Min gelek tit j re got
Dil ceger li min bn sot
Go bel weke te
L Misto bye gay cot...

Pergala feodal ya Lo Misto de t behs kirin, ligel bi maknebn ve ( ixulandina traktoran..hwd) y pirsgirekn n derxe; hewcetiya hza mrovan y km bibe, li v car j ji bo derfetn karn n koberiyn d destpkin. Ev rewa ku jiyana civak de ch girtye ya karkern demsal y ivan re j bibe yek derdek:

Xwedda ( Hay Dil-1980):
...
ez girnge ji ber zarokan herim Eden
herim bixebitim
...
l taraktor hat, pariyek nan j ji me ra nema...

Hunermend ku Lo Misto' de hundir tp de ewaza vegotineke ronk geleme dike, li pa j xebata xwe ya Newroz ku ji bo zarokan kiriye ve li v car j kesatiya teatral ya ku ewaza vegotin de heb, destana kurda ya hebna Destana Kurd de bal dikine. Bi rast n car xebata w ya ku ev ewaz hatiye ceribandin xebata Kne em e (1978). Gotinn Cigerxwn yn protest, hunermend awayek ajtatf rove dike, xebata ku piran restatf ve gotinn kart-kurt', kurdn bi doik (kuyruklu krt)' re meydan dixwne. Hebna qayd stran j destek azad daye naveroka gotinn poltk, azad htina prozodiya bi gotin ve awazn zdetir gotinan hildide navend. ivan dem t nivsa resen j mudaxale dike; bi nemaze Cigerxwn de ya ku bi rmetn feodalizm der hatiye hza tekona li ser hma mran ve fade kir re ser bilind dike ivan tekona ligel mr jinan diparze. Rzeyn Cigerxwn' y dixwazim wek mr; dixwazim wek r ev rze li awayek dixwazim jin mr; dixwazim wek r hatiye mudaxale kirin.

******

Li wextn her pa de (nemaze ligel albma Xewna min' ve) hear welatan de parebna kurda j muzka xwe de diixulne ivan, gotinn Xewna min ' de v rew waha tne ziman:
...
ew i xewnek rin b
Kurdstan rizgar bib...

L ev xebata xwe ya ku derdn xwe qehremann drok ( Seyd Riza, Elr) re dibje de erdngariyeke kurdan a gelemper ayese dike.Hozan ku Mehabad, Berzan, Duhoq digere wan deran pmergeyan dibne wana re slav dine. Ji xwe ketina w ya Tirky j dijwar e. Li v wext de her zde ry ivan berve kurdn bar ye, tesra er Kendavy ku hilweandina ser kurdan kiriye ve axesera ku mnan Helepe 'y afirandiye Lxin Brano ve j degel daye pmergan. L bel van nivsa her herma kurdan angor xwe rove kiriye. Bi taybet Can Can bye mara mtng meydanan.

Gor ivan, li ber xewna yekitiya kurdan' de her astengiya girng, hevxistinn li nava derdorn kurda yn poltk de dib. Strana w ya Me i kir wexta ku hatiye weandin, bye sedema berteka j, li eyn dem de hvkirina dewlet' n car v xebata xwe de aniye ziman. Xebata xwe ye Laz Kurd de gaz dyaloga nava gelan nan dide van gotinn xwe ye nakok ve:

Me i Kir
...
Bawer bikin bi gel xwe
Da em welt ava kin...
...
Kar me Kurdan ev e
Xebat keyf er e
Huner ek eper e...

Laz Kurd
...
bilbil w bikne qefesa zrn
ji bo Derya Re, bo Gola Wan...

Ya Star' de ev hssadariya w didome:
...
zaza, kurmanc, soran
Qedera me yeke hey hewar
Kurdistan pere neke...
...
Daxwaziya me em bibin dewlet...

Ya Star eyn dem de, ew pirsa ku Kne Em' de end sala berve hatib pirsn ji bo ivan, 90'an de bersveke muzkal b:

Kne Em (1979) :
...
Kne em?
Kurde serfraz
Dijmin dijmin
Dost hatixwaz
Ez xwe mirovim
Ne hir hovim...

Ya Star (Ya Star-1995)
... Dibejin hun nebune millet,...
... Dibejin diroka we nin e...

Li derfetn ivan yn vegotina wjey j v wext de freh bne. Li nivsan de fesann kevneop re andinan dike, kesatiyn taybet diafirne. Xebata w ya 1985 an Dil Min B Behra Belek (Dotmam-1985) de eqa xwe diibne eqa Syabend Xec:
...
Li ser ser Span
Xwez bi Siyabend Xec dimne li ser Span
Cran merheme dilan...

Carna j mnan ku ya Dlber de kiriye, L Dlber' ya hozan kurd Feqiy Teyran re andinan dike, mirad hizkiriya xwe re hvbna xwe ye bi sebr tne ziman.
...
Ji evn naym der
Ji bo xatr Feqiy Teyran
Carek were v der...

Li nivsn ku mnan Bje Heval yn ku kesatiyeke vegot dikinin awayek muzkal j kif kiriye, digel muzkvan kurd Dilad Said ku demek Orkestra Qralyeta Iraq de keman lxistiye re xebatn senfonk j kiri b. ivan Perwer saln dirje li Ewropay dij. Li p xeyal rojek bizivire welat xwe, r berhemn xwe her dem bervey axa xwe kiriye. Ji bo v j jiyann kurdn Ewropa, rastiyn civaknasiyn wan erda, w j mnan gelek hunermendn din zde guh neday. Xebatn xwe ya mnan Delal de ten behsa a xerbiy awayek mazlm aniye ziman. L bel alk din ve Ewropa' y d jiyaneke n t daxistin, li demek ewn ku xeyal ku yn bizivirin welat xwe ve dijn d dizanin ku tu car nazivirin. V raman kurdn ku metropoln Tirkiy de dijn j em dikarin bibnin. Dewsa ramann nostaljk gelo ramann ku rastiyn jiyana n re rast t, em bikarin ava bikin? imk heta ku nekevin nava v naveroka teze li ser vir berhem dayin j tu rastiyeke w ya camid y tunebe.

ivan Perwer- dskografye :


avkan:

Gndoar, Sinan : Krt Ozann Hikayesi- S Yaynlar,2001
Baksi, Mahmut : ivan
Cegerxwn : Kne Em- Pel Sor,1991
Cegerxwn: Ait- Avesta Yaynlar, 2000
Rezoy, Os : Cegerxwn', Kovara Brnebn
Bayrak, Memet : Krt Halk Trkleri- zge Yaynlar,1991
Kaya, Ferzende : Were Dotmam'-Kovara Esmer, Haziran 2006
Korkmaz, Mehmet : z Krt Sz Trk
Brunissen, Martin Van : Krdistan zerine Yazlar- letiim Yaynlar, 1993

 

 

<< dier yazlar